Jam hebre.
Dhe pikërisht mbrojtja e bashkëbesimtarëve të mi nga shqiptarët — qoftë në shekullin XV, kur ushtritë katolike dëbuan myslimanët dhe hebrenjtë nga Al-Andalusi, qoftë gjatë përndjekjeve fashiste — ka qenë goditja ime e parë e zemrës me shqiptarësinë.
Shumë shpejt e kuptova diçka thelbësore:
shqiptarët nuk i mbrojtën hebrenjtë sepse ishin hebrenj,
por sepse ishin të përndjekur, të kërcënuar me zhdukje.
Ashtu siç kanë mbrojtur, ndër shekuj, edhe refugjatë të tjerë:
të dëbuar, dezertorë, nomadë, njerëz pa tokë e pa mbrojtje —
jo për identitetin e tyre, por për gjendjen e tyre.
Kjo është thelbi i besës.
Jo aleancë, jo ideologji, jo identitet — por mbrojtje e të pambrojturit.
Pikërisht për këtë arsye, sot ndjej një shqetësim të thellë, madje turp, kur shoh qeverinë shqiptare që, në emër të besës, bën përkulje politike, lidhje ekonomike dhe marrëveshje ushtarake me një regjim që ushtron dhunë sistematike, militarizim ekstrem dhe politikë ekspansioniste mbi një popull tjetër — popullin palestinez.
Ta thuash këtë nuk është armiqësi ndaj hebrenjve.
As ndaj judaizmit, i cili ka vetë një traditë të gjatë etike të drejtësisë, ligjit dhe përgjegjësisë morale jashtë logjikës së forcës shtetërore.
Kjo është kritikë ndaj një forme pushteti.
Për shumë shqiptarë, Palestina nuk është një çështje e largët.
Ajo flet në një gjuhë që shqiptarësia e njeh mirë:
toka e marrë, shtëpia e shkatërruar, ulliri i shkulur, familja e shpërndarë, sundimi i imponuar në emër të sigurisë.
Prandaj, kur qeveria shqiptare përdor besën për të justifikuar afrimin me një shtet të fuqishëm dhe hegjemonik, ajo nuk e nderon traditën shqiptare — ajo e përmbys atë.
Besa nuk është dekor diplomatik.
Nuk është kapital moral për kontrata armësh.
Nuk është mbulesë për nënshtrim.
Besa është mbrojtje e të dobëtit.
Dhe kur një qeveri, duke u mburrur me zemër kuqezi, rreshtohet me pushtetin e luftës dhe shkatërrimit, asaj i mbetet vetëm një ngjyrë:
e zeza e thellë e turpit.